نیرونیوز

آخرین اخبار و تحلیل‌های اقتصاد و انرژی

اختصاصی نیرونیوز؛ آب ژرف چیست و کجاست؟

گفتگو با مهنس قاسمی، مدیرعامل آبفای سیستان

آب‌های ژرف موضوع جدیدی نیست و حتی چندسالی هست در بخشی از شرق کشور به ویژه سیستان، احداث چاه‌های ژرف در دستور کار قرار دارد، اما شاید پس از اینکه ازسوی وزیر نیرو به عنوان یکی از راهکارهای غلبه بر بحران آب مطرح شد، خیلی‌ها با آن آشنا شدند.

به همین بهانه گفتگویی داشتیم با مهندس قاسمی، مدیرعامل آبفای سیستان و بلوچستان. وی با اشاره به اینکه تاکنون دو چاه ژرف در استان به آب رسیده است از حفر چاه سوم نیز خبر داد.

وی گفت: ما در سیستم تامین آب به‌ویژه در مناطق کم آب، سه نوع چاه داریم. عمق کم که چیزی حدود 300متر است، عمق معمولی یا آب‌های آهکی که حدود 700تا800 متری زمین هستند و چاه‌های عمیق یا ژرف که معمولا بالای 1500 متر عمق دارند. به عنوان مثال دو چاه ژرفی که ما در سیستان حفر کردیم، در عمق 2200 و 2900 متری به به آب رسیدند.

قاسمی افزود: آب‌های ژرف از گسل‌ها وارد زیرزمین می‌شوند و در سطح زیرین زمین جاری هستند و منابعی پایدار و تجدیدپذیر محسوب می‌شوند. کاملا بهداشتی و سالم و با طی مرحله شیرین سازی، منبع خوب و مناسب آب قابل شرب هستند. آبی که از چاه‌های ژرف سیستان به دست آمد در آزمایشگاهی در فرانسه تایید و دارای استانداردهای اروپا نشخیص داده شد.

وی اظهار امیدواری کرد با توجه ویژه وزیر نیرو به این موضوع، شاهد تامین کیفیت و کیفیت آب شرب در این استان با ورود بیشتر آبهای ژرف باشیم.

تاریخچه

مساله آب‌های ژرف یکی از مهم‌ترین موضوعاتی است که در چند سال اخیر از سوی برخی محققان داخلی مورد توجه قرار گرفته است و کشورهایی چون استرالیا، کانادا، آمریکا و حتی عربستان نیز از این آب‌ها برداشت کرده و می‌کنند.

مطالعات شناسایی آب‌های ژرف در ایران قدمت زیادی دارد و به قبل از انقلاب باز می‌گردد. برآوردی که «گلیسون» یک دانشمند متخصص در این حوزه در سال ۲۰۱۵ از سفره‌های آب ژرف در کل زمین انجام داده است نشان می‌دهد حدود ۱۰۰۰ میلیارد متر مکعب آب ژرف که منشاء آن از کوه‌های هندوکش بوده و از افغانستان سرچشمه می‌گیرد می‌توان تامین کرد این در حالی است که استخراج این آب از هر لحاظ به نفع کشور است.

هزینه استخراج آب ژرف از تصفیه آب دریا کمتر است و هزینه انتقال آب و پمپاژ هم نخواهد داشت هر چند که کشورهای دیگر هم می‌توانند این حفاری را انجام دهند چرا که منشأ آن به شرق افغانستان و مرز هند و تبت باز می‌گردد.

از سوی دیگر طبق اعلام کارشناسان آبهای جاری در اعماق زمین، تجدید پذیر بوده و آب حاصل از آن هم کاملا قابل شرب است ضمن اینکه در کویر ایران هم این آب قابل دستیابی است. برخی تخمین‌ها حاکی از وجود ۱.۵ تا ۲ میلیارد مترمکعب آب ژرف تجدیدپذیر در ایران است. 

اما مساله برداشت از آب‌های ژرف در ایران از حدود سال ۹۵ مطرح و پیگیری شد. خشکسالی‌های مداوم در جنوب شرق کشور که مشکلات بسیاری را برای اهالی استان سیستان و بلوچستان به وجود آورده بود یکی از مهم‌ترین علت‌ها برای پیگیری این موضوع بود.

از همین رو در تیر سال ۹۵، نماینده مردم زابل در مجلس شورای اسلامی پیشنهاد طرح آب‌های ژرف را به معاون رئیس‌جمهور ارائه کرد. این پیشنهاد موجب برگزاری جلساتی شد که در نهایت در صفحه ۲۴۷ بودجه سال ۹۶ ردیفی برای این موضوع اختصاص یافت. در ادامه نیز با موافقت سازمان برنامه و بودجه ۲۵ میلیارد تومان به عنوان رقم اولیه برای حفاری نخستین چاه استخراج آب ژرف در ایران اختصاص یافت و مدتی بعد بالاخره مطالعات شناسایی ذخایر جدید آب در مناطق ژرف و عمیق ایران آغاز شد تا بعد از شناسایی ظرفیت‌های آبی کشور، از طریق نقشه‌های سطحی زمین شناسی و مطالعات ژئوفیزیک عملیات حفاری در جست و جوی منابع تجدید پذیر آب در مناطق اولویت‌بندی شده کشور انجام شود.

طبق برآوردهای انجام شده مناطقی مانند سیستان و بلوچستان، خراسان جنوبی و کرمان در اولویت حفاری برای رسیدن به آب ژرف قرار دارند از همین رو کار اکتشاف آب‌های ژرف برای نخستین بار در منطقه سیستان آغار شد و حفاری اولین چاه آب ژرف در منطقه سیستان در فروردین ۹۷ اجرایی شد.

اولین چاه آب ژرف
وزیر وقت کشور در سفری که در تیر ماه سال ۹۷ به سیستان و بلوچستان داشت در نشست شورای اداری منطقه سیستان در فرمانداری زابل با اشاره به آب رسیدن چاه ژرف در سیستان گفت: در حال حاضر ۳۵ لیتر آب بدون پمپ از عمق ۲ هزار و ۵۰۰ متری از طریق این چاه به سطح زمین می‌آید که امیدواریم نتایج بسیار خوبی نیز به همراه داشته باشد.

عبدالرضا رحمانی فضلی با تاکید بر اینکه تحقیقات در این خصوص همچنان ادامه دارد، گفت: به گفته مجری طرح این میزان آب در چند روز آینده به ۱۰۰ لیتر در ثانیه نیز افزایش می‌یابد.
اما کار همچنان ادامه پیدا کرد تا اینکه نماینده مردم سیستان در مجلس شورای اسلامی در اسفند ماه سال گذشته از به آب رسیدن دومین چاه آب ژرف در منطقه سیستان خبر داد. وی میزان آب دهی دومین چاه آب ژرف در منطقه سیستان را تا عمق ۱۹۴۰ تا روز ۱۶ اسفند ۹۹ بسیار عالی خواند و ابراز امیدواری کرد در آینده نزدیک شاهد اعلام نتایج مهم این پروژه آبی در شمال استان سیستان و بلوچستان باشیم‌.

چاه ژرف سوم
معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری نیز ابتدای سال جاری در نشست مشترک با استاندار سیستان و بلوچستان با بیان شروع عملیات اجرایی حفر چاه سوم ژرف در منطقه سیستان اظهار داشت: ۲ تجربه خوب در چاه اول و دوم وجود دارد زیرا این چاه اول نخستین چاهی بود که مطالعات منابع زیرزمینی آن انجام و در روش حفاری به اجبار از روش‌های اکتشافی نفتی استفاده شد.

وی با بیان اینکه برای حفاری چاه اول از ۷۵۰ تن نمک یا گل حفاری که رقم بالایی بوده و برای حفاری در چاه دوم از ۷۵ تن نمک یعنی ۱۰ درصد میزان چاه اول استفاده کردیم، افزود: در حفاری چاه دوم نسبت به اول زمان و نوع نگاه به حفاری تغییر کرده بود.

با توجه به شرایط ژئوپولوتیکی که در افغانستان به وجود آمد نظر مجامع رسمی بر این شد که حقمان را دست بالا از این کشور بگیریم از این‌رو اجرا چاه سوم مصوب شد.

ر مجموع نکته حائز اهمیت این است که با توجه به شرایط اقلیمی و همچنین خشکسالی های دو دهه اخیر در استان سیستان و بلوچستان و همچنین رفتار نامناسب دولت افغانستان در خصوص تخصیص حق آبه هامون و هیرمند عملیات اجرایی چاه سوم سیستان باید با حدکثر سرعت اجرا و به نتیجه برسد. کاری که وزیر نیرو روی آن حساب ویژه‌ای باز کرده است.